ELM, TƏHSİL VƏ MƏDƏNİYYƏT TARİXİMİZDƏ İZİ OLAN MƏKTƏB

  • 21-08-2021, 14:38
  • “Təhsil və zaman” qəzeti
  • 573
ELM, TƏHSİL VƏ MƏDƏNİYYƏT TARİXİMİZDƏ İZİ OLAN MƏKTƏB

ELM, TƏHSİL VƏ MƏDƏNİYYƏT TARİXİMİZDƏ İZİ OLAN MƏKTƏB 

190 yaşlı müasir məktəb

İllər öncə Respublika Təhsil Şurasının "Qabaqcıl iş təcrübəsinin öyrənilməsi və yayılması” layihəsi çərçivəsində olmuşdum Şəki şəhər 5 nömrəli tam orta məktəbdə. O zaman bu qocaman məktəbin iki qabaqcıl müəlliminin iş təcrübəsini öyrənib "Təhsil və zaman” qəzetində məqalə ilə çıxış  etmişdim. 5 nömrəli tam orta məktəblə, onun pedaqoji kollektivi ilə tanışlıq bu təhsil ocağını yaddaşıma ən yaxşı müəllimlərin məktəbi kimi yazmışdı. Tale elə gətirdi ki, məktəbə növbəti səfərim də Respublika Təhsil Şurasının xətti ilə reallaşdı. Respublika Təhsil Şurasının sədri Samir Mehdizadə, Şuranın sədr müavini Cəfər Bağırovla birlikdə məktəbə gəlişimizin məqsədi tarixə Nuxa qəza məktəbi kimi düşmüş 190 yaşlı təhsil ocağı ilə yaxından tanış olmaq, eləcə də Təhsil Şurasının Şəki filialının yaradılması idi. Məktəbdəki görüşdə Şəki Şəhər Təhsil Şöbəsinin müdiri Südabər İsmayılova, məktəbin direktoru Filyar İbrahimova, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şəki flialının direktor müavini, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Nuralı Çələbiyev, Şəki ŞTŞ-nin metodisti Məmməd Qədirov, Respublika Təhsil Şurasının üzvü Rəşad Rəşidov iştirak edirdilər. Şəki təhsilinin tarixi haqqında müfəssəl məlumata malik olan həmsöhbətlərimiz maraqlı mülahizələri ilə məktəbin tarixinə işıq saldılar, onun hazırkı inkişaf mərhələsinin əsas istiqamətlərini, səbəblərini açıqladılar...

Nuxa qəza məktəbindən 5 nömrəli tam orta məktəbə
Şəki şəhər 5 nömrəli tam orta məktəbin əsası 1831-ci ildə, qeyd etdiyim kimi, Nuxa qəza məktəbi olaraq qoyulub. Bu məktəb Azərbaycanda dünyəvi məktəblərin ilk qaranquşlarından biri olmaqla, ölkəmizdə təhsilin inkişafında müstəsna xidmətlər göstərib. Burada təlim-tərbiyə sistemi hər zaman müasir səciyyə daşıyıb, təlimdə mütərəqqi metodlar, yanaşmalar tətbiq olunub. Professor Hüseyn Əhmədov və Sabir Əfəndiyev "150 yaşlı Şəki məktəbi” adlı kitabda yazırlar: "1868-ci ildə Nuxa qəza məktəbində olmuş dairə inspektoru yazırdı: Məktəbdə təlim ümumiyyətlə yaxşı gedir. Lakin mənim fikrimcə hazırlıq sinfi daha çox tərifəlayiqdir. Sinif üç şöbəyə bölünmüşdür və müəllim dərsin gedişində onların heç birini nəzərdən qaçırmır, hər şeydən əvvəl o, rus dilinin düzgün və aydın tələffüzünə nail olur, durğu işarələrində dayanmaqla, hər bir sözün açıq-aydın tələffüz edilməsinə çalışır, oxu zamanı buraxılan səhvlər digər şagirdlər tərəfindən dərhal düzəldilir, vurğulara xüsusi fikir verilir, hər bir söz ya qabaqcıl şagirdlər və ya da müəllim tərəfindən aydınlaşdırılır”. Dairə inspektoru sözünə davam edərək daha sonra vurğulayır ki, ümumiyyətlə bu sinifdə bir dəqiqə belə nə intizam, nə də iş pozulmur, hamı məşğul olur, dərs canlı keçir və hər bir şagird dərsin sonunda nəyi isə öyrənmiş olur. Hazırlıq sinfində alınan yaxşı hazırlıq, sonradan digər siniflərdə rus dilinin müvəffəqiyyətində öz əksini gözəçarpacaq dərəcədə göstərir. Qeyd edim ki, qəza məktəblərinin hazırlıq sinfində oxu üçün əsas vəsait kimi K.D.Uşinskinin "Uşaq aləmi” kitabından istifadə olunurdu.   
Maarifçi şəhərin ilk məktəbi...
5 nömrəli tam orta məktəb zəngin maarifçilik ənənələri olan Şəkidə təhsilin, mədəniyyətin, elmin, ziyalılığın inkişafının təməlində dayanır. Bu təhsil ocağı yalnız məktəb funksiyası  daşımayıb, Şəkidə məktəb quruculuğu işinin əsaslarını yaradıb.
Nuxa məktəbi ilə bağlı diqqətimi cəlb edən ən mühüm məqamlardan biri də yarandığı gündən yerli əhalinin ona olan münasibətidir. Şəkililər məktəbə elə ilk gündən doğma münasibət bəsləyərək, maddi və mənəvi yardımlarını əsirgəməyiblər. Onlar məktəb üçün müvafiq binanın ayrılmasına nail olub, binanın kirayəsi üçün vəsait toplayıblar. Təhsilin, elmin, mədəniyyətin inkişafına yönəlmiş bu xeyirxahlıq nümunəsi getdikcə geniş vüsət alıb. Təsadüfi deyil ki, bu nüans Zaqafqaziyanın baş hakimi baron Rozenin diqqətini cəlb edib. Onun sərəncamı ilə Nuxada qəza məktəbinin inşası yerli əhalidən toplanan vəsait hesabına həyata keçirilib.
19-cu əsrin müasir məktəbi 
Nuxa qəza məktəbi tez bir zamanda tərəqqipərvər ziyalıların diqqətini cəlb edib. 1835-ci ildə Zaqafqaziya məktəblərinin yeni nizamnaməsinin təsdiq edilməsi də məktəbin daha optimal fəaliyyəti üçün yeni imkanlar yaradıb. Bu nizamnamə imkan verirdi ki, mövcud ikisinifli qəza məktəbləri üçsinifli məktəblərə çevirilsin. Nizamnamədəki bu dəyişiklik, demək olar ki, islahat xarakteri daşıyırdı və daha çox uşağın təhsilə cəlb olunmasına yol açırdı. Belə də olur. Statistikaya nəzər yetirdikdə görmək mümkündür ki, məktəbin şagirdlərinin sayı ilbəil artır, bununla yanaşı tədris planı da yeni fənlərin əlavə edilməsi sayəsində genişlənir. Məktəbə dərs demək üçün Rusiya universitetlərindən, ali pedaqoji məktəblərdən məzunlar dəvət olunur. İlk vaxtlar məktəbdə rus dili, coğrafiya, tarix, hesab, hüsnxət, rəsm, rəsmxət, Ana dili, şəriət tədris olunurdu. Tədris planının genişlənməsi isə məktəbdə yeni fənlərin, o cümlədən, coğrafiyanın, həndəsənin, təbiətşünaslığın, Latın və Avropa dillərinin tədris olunmasına imkan yaratdı. Məktəbdə kitabxananın təşkil olunması isə müstəsna faydalı hal kimi qiymətləndirilə bilər. 1845-ci ilin məlumatına görə kitabxanada 360 adda kitab və tədris vəsaiti var idi ki, bu da dövr üçün əhəmiyyətli dərəcədə böyük rəqəm hesab oluna bilər.
Nuxa qəza məktəbinin fəaliyyətində diqqətimi cəlb edən məqamlardan biri də məktəbin nəzdində musiqi məktəbinin yaradılmasıdır.  Hələ 1882-ci ildə bu məktəbdə 25 şagird təhsil alıb. Qeyd edim ki, 19-cu əsrin sonlarında qəza məktəblərində musiqi bölməsi yalnız Şuşa və Nuxa məktəbində fəaliyyət göstərib. Düşünürəm ki, musiqi məktəbinin açılması Şəkidə gənclərin musiqiyə marağının təmin olunması, peşəkar musiqiçilərin yetişməsi, eləcə də uşaqların dünyagörüşünün formalaşmasında müstəsna rola malik olub. 1877-ci ildə Nuxa qəza məktəbi üçsinifli şəhər məktəbinə çevrilib. Şübhə yoxdur ki, bu amil məktəbin inkişafında önəmli rol oynayıb. Şagirdlərin sayı artıb, dövrün savadlı adamları məktəbdə tədrisə cəlb olunublar. Abbas Mirzə Axundov, Molla Çələbi oğlu kimi müəllimlərin məktəbdə dərs aparması tədrisin keyfiyyətinə müsbət təsir göstərib. Təhsil ödənişli əsaslarla aparılsa da, adamlar onu həvəslə ödəyirdilər. Çünki toplanan vəsait məktəbin vacib xərclərinə, şagirdlərin mükafatlandırılmasına, tədris vəsaitlərinin alınmasına, müəllimlərin ehtiyaclarına sərf olunurdu. Qeyd etmək yerinə düşər ki, Şəki şəhər məktəbi şəhərdə yaşlıların təhsilə cəlb edilməsi istiqamətində də müstəsna xidmətlər göstərib. Məktəbin nəzdində yaradılmış "Bazar günü” məktəbi buna misal ola bilər. "Bazar günü” məktəbi öz ətrafında orta və yaşlı nəslin xeyli nümayəndəsini toplaya, savadsızlığın aradan qaldırılmasına təsir göstərə bilmişdi. Məktəbin nəzdində kənd təsərrüfatı və sənət şöbəsinin də təşkil olunması məktəbə gənclərin marağını artırır, onu cəmiyyətin nəzərlərində nüfuzlu bir məkana çevirirdi. Nuxa məktəbi şəkililər üçün həyat məktəbi mənası daşıyırdı. Məktəb yalnız elm deyil, həm də sənət öyrədirdi.  Təsadüfi deyil ki, Nuxa məktəbi öz təlim-tərbiyə, ictimai-mədəni mühiti ilə əsl təlim-tərbiyə məbədgahına çevrilib. Bunun nəticəsidir ki...
Məktəb Azərbaycan elminə, təhsilinə, mədəniyyətinə görkəmli şəxsiyyətlər bəxş edib... 
Onların sırasında Azərbaycan dramaturgiyasının banisi Mirzə Fətəli Axundovun, görkəmli müəllim, maarifçi, yazıçı Rəşid bəy Əfəndiyevin, kimya elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Heydər Əfəndiyevin, Əməkdar elm xadimi, tibb elmləri doktoru, Azərbaycan SSRİ EA-nın həqiqi üzvü, professor Cəlil Hüseynovun, Əməkdar elm xadimi, dramaturq, yazıçı Sabit Rəhmanın, Əməkdar elm xadimi, Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü, filologiya elmləri doktoru, professor, Dövlət mükafatı laureatı Əbdüləzəl Dəmirçizadənin, muğam operalarının baş rollarının mahir ifaçısı, Azərbaycanın Xalq artisti Əlövsət Sadıqovun, Azərbaycanın görkəmli alim və mətbuat tədqiqatçısı, Ali Media Mükafatı laureatı, Prezident təqaüdçüsü, Bakı Dövlət Universitetinin mətbuat tarixi və ideoloji iş metodları kafedrasının professoru Şirməmməd Hüseynovun adına rast gəlmək mümkündür. Məktəbin yetirmələri onun tarixinin güzgüsü, gələcəyinin dayağıdır. Yetirmələrə nəzər yetirib məktəbin keçdiyi yol, oradakı təlim-tərbiyə mühiti, orada çalışan müəllimlərin pedaqoji ustalığı haqqında fikir söyləmək mümkündür. Zaman-zaman bu təhsil ocağı Minayə Səmədova, Surayə Gülüzadə, Məmmədhəsən Abdullayev, Rza Cəlilov, Ələsgər Yusifov, Diləfruz Axundova, Ruqiyyə Hüseynova kimi müəllimlərin çiynində inkişaf edib.
1925-1926-cı dərs ilində Şəki şəhər məktəbi beşsinifli təhsil müəssisəsinə çevrilib. 1933-cü ildən yeddiliik, 1939-cu ildən isə səkkizillik məktəb kimi fəaliyyətini davam etdirib. Nəhayət, 1945-ci ildə onillik məktəb statusunu alıb. O zamandan Şəki şəhər məktəbi fəaliyyətini qız məktəbi kimi davam etdirir. Məktəbin məzunu Minayə Səmədova direktor təyin olunur. Qız məktəbi elə birinci buraxılış ilində öz tarixinin ən uğurlu nəticəsinə imza atır. Məktəbin 17 məzunundan 10-u tibb, 1-i neft mühəndisi sahəsini seçir. Məzunlardan 2-si sonralar elmlə məşğul olur. Ümumiyyətlə, 17 nəfərin hər biri ali təhsil alır. Nuxa qəza məktəbi kimi fəaliyyətə başlayan, bu gün 5 nömrəli tam orta məktəb kimi fəaliyyətini davam etdirən qocaman məktəb bütün dövlərdə ölkənin ən yaxşı təhsil ocaqları sırasında dayanıb. Bu gün də bu ənənə davam edir...
5 nömrəli tam orta məktəb müasir dövrdə
Bu məktəblə tanışlıqdan məndə ilkin olaraq yaranan təəssürat bu oldu: zəngin ənənələrə sədaqət, yeni dəyərlər yaratmaq, müasir dövrün məktəbini qurmaq, layiqli vətəndaşlar formalaşdırmaq...Mən bunu məktəbin direktoru, Əməkdar müəllim Filyar İbrahimovanın söhbətindən, eləcə də məktəblə tanışlqdan aydın görürdüm.
Öncə onu qeyd edim ki, 5 nömrəli tam orta məktəb füsunkar Şəkinin mərkəzi küçələrindən birində yerləşir və şəhərin demək olar ki, bütün küçələri səni bu məktəbə gətirib çıxara bilər. Bu gün məktəbdə 931 şagird təhsil alır, onların təlim-tərbiyəsi ilə 65 nəfər müəllim məşğul olur. Məni məktəbdə daha çox maraqlandıran nüanslardan biri 44 günlük Vətən müharibəsinin pedaqoji kollektivin, şagirdlərin düşüncəsində necə əks-səda verdiyini öyrənmək idi. Etiraf edim ki, bunu öyrənmək üçün direktordan, yaxud müəllimlərdən nə isə soruşmağa belə ehtiyac görmədim. Rəşadətli Azərbaycan ordusunun qəhrəmanlığını əks etdirən stendlər, sinif otaqlarının şəhidlərin adları ilə adlandırılması, məktəbin tarixini, görkəmli məzunların həyat və yaradıcılığını əks etdirən guşələr - bütün bunlar mənəvi dəyərlərə ehtiram ruhunu aşılayan amillər kimi diqqətimi cəlb edirdi. Qeyd edim ki, 5 nömrəli tam orta məktəb 2012-2013-cü dərs ilində ölkə başçısı cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə keçirilən "Ən yaxşı məktəb” müsabiqəsinin qalibi olub. Məzunların buraxılış və qəbul imtahanlarındakı nəticələrinə görə, məktəb son illər ardıcıl olaraq respublikanın ən yaxşı məktəbləri sırasına daxil edilir. Son 5 ildə məktəbi bitirən məzunların 72-82%-i ali məktəblərə qəbul olunub. 2013-2020-ci illər ərzində ali məktəb tələbəsi adını qazanan 228 məzundan 50 nəfəri 500-dən, 41 nəfəri isə 600-dən yuxarı nəticə göstərib. Məktəbin məzunlarından 8 nəfəri - Şəlalə Zəkəriyyəzadə, Mədinə Məlikzadə, Günel Fəttahova, Elşanə Məmmədli, Minayə Xurşudova, Zəhra Süleymanova, Aytac Hüseynli, Arzu Musayeva (Prezident təqaüdçüsü) tam orta təhsil pilləsini qızıl medalla başa vurub. Günel Məmmədova və Ayxan Məmmədli isə gümüş medala layiq görülüblər. 4 nəfər Prezident təqaüdçüsüdür. Son 5 ildə məktəbin şagirdləri fənn olimpiadalarının respublika turunda Azərbaycan dili və ədəbiyyat, tarix, biologiya fənləri olmaqla 8 medal qazanıblar. 2018-ci ildə məktəbin 10-cu sinif şagirdi Arzu Musayeva İctimai Televiziyanın Təhsil Nazirliyi ilə birgə keçirdiyi "Əlaçı” yarışının, 11-ci sinif şagirdi Aytac Hüseynli "Ən yaxşı təqdimat” yarışının qalibi olub. Arzu fənn olimpidalarının respublika turunda biologiya fənni üzrə iki dəfə ikinci, iki dəfə üşüncü yeri tutub. Aytac, eyni zamanda, fənn olimpiadalarının respublika turunda tarix fənni üzrə 2016, 2018-ci illərdə ikincilik əldə edib. Günel Məmmədova "Ədəbiyyat biliciləri” müsabiqəsində ikinci yerə layiq görülüb. Ayxan Məmmədli fənn olimpiadalarının respublika turunun ikincisi olub. 
Məktəbin Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimləri Aynurə Teymurova və Nərmin Kərimli  "Ən yaxşı müəllim” respublika müsabiqəsində birincilik əldə ediblər. Riyaziyyat müəllimi Hicranə Lətifova, biologiya müəllimi Sevda İsmayılova Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunublar. Tarix müəllimi Bünyad İsmayılovun şagirdləri üç il ardıçıl tarix fənni üzrə  Respublika fənn olimpiadasında qaliblər sırasında olublar. Məktəbin nailiyyətləri həmçinin uzun illər yorulmadan səmərəli pedaqoji fəaliyyət göstərən riyaziyyat müəllimi Mahmud Teymurov, coğrafiyanı tədris edən Dilbazi Cəmilov, əməkdar idman işçisi İntizar Məmmədova, riyaziyyat müəllimləri Sədayə Mirzəyeva, Şəfiqə Rəsulova, Azərbaycan dili və ədəbiyyat  müəllimi Anar Əzizov, Ləman Abdullayeva, ibtidai sinif müəllimi Atlas Namazova, biologiya müəllimi Almaz Mövsümova kimi müəllimlərin sayəsində daha da artmaqdadır.
5 nömrəli tam orta məktəbin uğurları bü günü ilə yanaşı, gələcəyinə də inam yaradır...

Böyükağa MİKAYILLI


Digər mövzular новости

  • winkwinkedsmileam
    belayfeelfellowlaughing
    lollovenorecourse
    requestsadtonguewassat
    cryingwhatbullyangry